Benjamin Franklin Etkisi - Bilim Zamanı - Serkan Aydemir

Perşembe, Nisan 09, 2015

Benjamin Franklin Etkisi - Bilim Zamanı
Perşembe, Nisan 09, 2015

Benjamin Franklin Etkisi - Bilim Zamanı

...

Yapılan bazı psikolojik araştırmalar çok ilginç bir sonuca işaret ediyor: bir diğer insan için herhangi bir iyilik yapan bir birey, iyiliği gören kişinin ona bir iyilik yapmasına kıyasla, o kişiye yeniden iyilik yapmaya daha yatkın oluyor. Bu karmaşık cümleyi basit parçalara bölecek olursak... Diyelim ki iki kişi var: A ve B. A kişisi, B kişisine bir iyilik yapıyor veya ona bir yardımda bulunuyor. Bu iyilikten sonra, genellikle şöyle bir durum görülüyor: A kişinin B kişisine yeniden bir iyilik yapma ihtimali, B'nin A'ya bir iyilik yapma ihtimalinden daha fazla artış gösteriyor. Bir diğer deyişle, iyilik yaptığımız kişilere daha çok bağlanıyoruz! Buna, bu fenomeni keşfeden ilk kişi Amerika Birleşik Devletleri'nin kurucu babaları arasında bulunan Benjamin Franklin olduğu için Benjamin Franklin Etkisi deniyor. Franklin, bunu şöyle tanımlamıştı:

"Size bir iyilik yapmış birisi, sizin ona yapma zorunluluğunuzu yerine getirmenize kıyasla, yeniden yapmaya çok daha hazır olacaktır."

Bunu test etmek için yapılan minik bir deneyde, bir dizi çift deneye dahil oldu ve partnerlerden biri, diğerine sürekli iyilik yaparken, diğeri normal davrandı. İyilik yapan partner, diğerinin genel olarak istediklerini yerine getirmek haricinde, ona güzel sözler söyledi ve örneğin içkisini ısmarladı, yiyeceğini yanına getirdi ve benzeri nazik tavırlar sergiledi. Deneyin sonucunda, tüm çiftlerde iyilikleri gören kişilerin iyilikleri yapan kişilere duygusal yakınlığına kıyasla, iyiliği yapan kişilerin iyiliği gören kişilere duygusal yakınlığı %5 dolaylarında daha fazla arttı. Normalde toplumsal yapı dahilinde iyilik gören kişilerin sempatik duygularının daha fazla artmasını bekliyor olsak da, iyiliği yapan kişilerin sempatik duyguları daha fazla güçlendi.

Bunu evrimsel açıdan analiz edecek olursak, son derece beklenir bir tablo çıkıyor: canlılar, yatırım yaptıkları diğer canlılara genellikle daha fazla yakınlık duyuyorlar. Bu, genellikle akrabalık ilişkileriyle ortaya çıkıyor ve Akraba Seçilimi ve Grup Seçilimi ile karakterize ediliyor. Ancak bu örnekte de, akraba olunmasa da yatırım yaptığımız bir bireye bağımlılığımızın artmasını beklemek, evrim ekonomisi dahilinde oldukça mantıklı. Gerçi öyle aman aman bir artış gözlenmiyor elbette, sonuçta yapılan yatırım bu deney için son derece kısıtlı; ancak ola ki bu yatırımın miktarı artarsa, hele ki vahşi yaşam koşulları düşünülecek olursa, Benjamin Franklin Etkisi'nin evrimsel anlamı çok daha net oluyor.

Kaynak: Evrim Ağacı


8 yorum:

  1. Bu bilimsel deneyle ilgili bir atasözümüz var bizim "besle büyüt danayı, tanımasın anayı" :)

    YanıtlaSil
  2. Öncelikle "Para bizim işimiz" biiirrr:):)

    kiiii...iyilik hiçbir karşlık beklemeden ve kimseye hiçbirşey bahsetmeden yapılınca iyilik oluyo ve biz çiğ insanlar pek beceremiyoruz..

    üüüççç bu kadardı görüşmek üzere :):)

    YanıtlaSil
  3. Bu yazıyı okuyunca, kişilerin davranışlarını değiştirmenin ya da düzeltmenin yolu rol model olmak ve çok da anlayışlı davranmamakmış gibi bir fikre kapıldım:) Yazılarınız çok hoş ama bazı yazıları tıklayınca açmakta güçlük yaşadım. Daha doğrusu açamadım:)) Hatta ''ilk kadın Lilith'' yazınızı defalarca deneyip açamayınca bu konuyu oturup kendim yazmaya karar verdim:)))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet, psikoloji çok farklı bir dünya. Bazı yazılarımı taslak olarak geri çekmiş olabilir. Bu yüzden görünmüyordur. Öneriler kısmında gözüküyor tabi bu hatalı bir durum :))

      Sil
  4. iyilik yapan iyilik bulur sözü var
    ancak insanlar kendilerine iyilik yapan insanları daha çabuk harcıyorlar günümüzde.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ve buna rağmen o harcayanları kolay affediyoruz... Başkaları için iyilik yapacaksın onların buna karşılık vermesi sadece bir artısı olmalı. İyilik yap denize at, elbet su yolunu bulur :)))

      Sil